Wanneer je heftiger reageert dan je van jezelf kent
Over de window of tolerance en hoe stress zijn weg naar buiten zoekt
Er zijn dagen waarop je best wat kunt hebben. Je hoofd zit vol, maar niet té. Je voelt spanning, maar je blijft functioneren. Je reageert misschien wat meer kortaf, maar je herkent jezelf nog in je gedrag.
En er zijn dagen waarop dat anders is. Dan lijkt alles zich op te stapelen. Kleine dingen voelen groot. Je lontje is korter. Of je merkt juist dat je dichtklapt. Op het punt van huilen of gillen staat. En achteraf denk je: waar kwam dit vandaan? Zo ken ik mezelf niet.
Dat betekent niet meteen dat je een labiele persoonlijkheid hebt. Het zegt vooral iets over hoe vol je systeem op dat moment is. Mentaal én lichamelijk.
Een helpend kader om hiernaar te kijken is de window of tolerance, een begrip uit de psychologie dat is geïntroduceerd door Dan Siegel. In mijn werk noem ik het vaak gewoon: je stressraampje.
Je stressraampje
Iedereen heeft zo’n raampje. Jij, ik, de mensen om ons heen. Het is de hoeveelheid spanning die je kunt dragen voordat het te vol wordt. In mijn werk zeggen we ook wel eens je raampje wordt kleiner.
Dagelijks krijg je van alles te verwerken. Verkeer. Tijdsdruk. Verwachtingen. Werk dat doorloopt. Kinderen die aandacht vragen. Gesprekken die blijven hangen. Gedachten die niet stoppen.
Dat alles vult je hoofd en je lijf. Zolang die spanning binnen je raampje blijft, kun je doorgaan. Je voelt stress, maar het is hanteerbaar. Je blijft redelijk in balans.
Wanneer het raampje voller raakt
Het wordt lastiger wanneer de spanning zich opstapelt. Niet per se door één grote gebeurtenis, maar vaak door veel kleine dingen bij elkaar. Slecht slapen. Te weinig pauze. Emoties die geen ruimte hebben gekregen. Lang doorgaan terwijl je eigenlijk al over je grens zit.
Je hoofd raakt voller. Je lijf staat onder druk.
Het is alsof je raampje voller raakt, of kleiner wordt. Je kunt simpelweg minder hebben.
En op een gegeven moment moet die druk eruit.
Hoe spanning zich ontlaadt
Als de spanning te hoog oploopt, zoekt het systeem een uitweg. Dat gebeurt niet doordacht en vaak ook niet sociaal aangepast.
Die ontlading kan zich laten zien als:
Boosheid of prikkelbaarheid
Een uitbarsting die jou zelf ook verrast
Agressie, verbaal of fysiek
Plotseling verdriet of huilen
Dichtklappen/blokkeren of jezelf terugtrekken
Dat gedrag is niet het eigenlijke probleem, maar het gevolg van te veel spanning. Het laat zien dat het je op dat moment gewoon te zwaar werd. Het betekent dat je hoofd simpelweg te vol was.
Wat dit betekent in relaties
De window of tolerance maakt begrijpelijk waarom mensen soms reageren op een manier die ze van zichzelf ook niet herkennen. Juist in intieme relaties, waar nabijheid en betrokkenheid groot zijn, laat opgebouwde spanning zich vaak zien in gedrag.
Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in momenten waarop je dingen zegt die je eigenlijk niet zo bedoelt. Of heftiger reageert dan je van jezelf gewend bent. En soms merk je pas achteraf dat je jezelf niet meer herkent in wat je deed of zei.
Waarom dit helpend kan zijn
De window of tolerance is een manier om zichtbaar te maken wat er in je gebeurt als spanning oploopt, en hoe hoofd en lijf overprikkeld raken.
Door het te zien als een stressraampje wordt het concreter. Meer tastbaar. Je kunt bij jezelf denken: mijn hoofd raakt voller. Mijn lijf staat onder druk. Aha, mijn raampje raakt vol.
Zolang je systeem de spanning kan dragen, blijft die spanning binnen. Als dat niet meer lukt, zoekt de druk een uitweg. Dat is een natuurlijke menselijke reactie.
Het verschil zit in eerder herkennen wat er gebeurt. Het moment waarop je nog kunt denken: dit loopt op. Hier gebeurt iets in mij. Misschien is het tijd om even ruimte te maken, voordat de druk zichzelf een uitweg zoekt waar je emotioneel minder grip op hebt.
Even stilstaan bij wat er gebeurde
Misschien herken je dit niet elke dag. Misschien alleen op momenten dat het even niet lekker loopt. Momenten waarop je achteraf denkt: dit was niet wie ik ben.
Dan kan het helpen om niet meteen iets van jezelf te vinden. Niet te kritisch op jezelf te zijn. Maar even stil te staan bij wat er vanbinnen gebeurde. Hoe vol het was. Hoe lang je al was doorgegaan. Wat je systeem probeerde kwijt te raken.
Want hoe eerder je ziet wat er gebeurt, hoe meer ruimte er binnen je raampje kan ontstaan. Ruimte tussen prikkel en reactie. Tussen spanning en ontlading. En soms is dat al genoeg om het anders te laten verlopen.
Als je zelfontwikkeling interessant vindt en dit soort thema’s verder wilt onderzoeken, vind je in mijn aanbod meer verdieping.